CÁC NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA Y HỌC GIẤC NGỦ, ẤN BẢN THỨ 2 (2026). CHƯƠNG 26. Điều trị Ngoại khoa Hội chứng Ngưng thở khi ngủ Tắc nghẽn 

CÁC NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA Y HỌC GIẤC NGỦ, ẤN BẢN THỨ 2 (2026)
(Fundamentals of Sleep Medicine, 2nd Edition)
Tác giả: Richard B. Berry, Mary H. Wagner và Scott M. Ryals. Dịch & chú giải: BS. LÊ ĐÌNH SÁNG.
Bản dịch được chia sẻ vì mục đích lan toả tri thức, hoàn toàn phi lợi nhuận. Nghiêm cấm thương mại hoá bản dịch này dưới bất kỳ hình thức nào.

CHƯƠNG 26. ĐIỀU TRỊ NGOẠI KHOA HỘI CHỨNG NGƯNG THỞ KHI NGỦ TẮC NGHẼN

Surgical treatment for obstructive sleep apnea
Richard B. Berry, MD, FAASM; Mary H. Wagner, MD, FAASM; Scott M. Ryals, MD, FAASM

Fundamentals of Sleep Medicine, Chapter 26, 538-556

GIỚI THIỆU

Mở khí quản (Tracheostomy) là phương pháp điều trị đầu tiên (và cũng là phương pháp phẫu thuật đầu tiên) được áp dụng cho hội chứng ngưng thở khi ngủ tắc nghẽn (obstructive sleep apnea – OSA). Hiện nay, y học đã phát triển rất nhiều quy trình phẫu thuật đa dạng để điều trị bệnh lý OSA ở người lớn. Các phương pháp phẫu thuật mới này dễ dàng được bệnh nhân chấp nhận hơn và ít gây ra biến chứng hơn. Tuy nhiên, tính đến nay vẫn chưa có phương pháp mới nào đạt được hiệu quả tuyệt đối như mở khí quản. Bảng 26-1 liệt kê các lựa chọn phẫu thuật chính. Nội dung dưới đây sẽ thảo luận ngắn gọn về từng phương pháp.

Phẫu thuật điều trị tắc nghẽn mũi (nasal obstruction) được xem là phương pháp điều trị hỗ trợ; trong khi đó, phẫu thuật tạo hình lưỡi gà bằng laser (laser-assisted uvuloplasty – LAUP) và cấy ghép khẩu cái (palatal implants) chủ yếu được khuyến cáo để điều trị chứng ngủ ngáy. Việc sử dụng phẫu thuật cắt amidan và nạo VA (tonsillectomy and adenoidectomy) để điều trị bệnh lý OSA ở trẻ em sẽ được thảo luận chi tiết trong Chương 27. Cuối cùng, chương này cũng sẽ trình bày về phương pháp kích thích thần kinh hạ thiệt (hypoglossal nerve stimulation – HNS) trong điều trị OSA.

Bảng 26-1 Các Lựa chọn Điều trị Ngoại khoa Hội chứng Ngưng thở khi ngủ Tắc nghẽn (OSA) ở Người lớn

CHỈ ĐỊNH ĐIỀU TRỊ NGOẠI KHOA 

Vào năm 2010, Viện Hàn lâm Y học Giấc ngủ Hoa Kỳ (American Academy of Sleep Medicine – AASM) đã công bố bản cập nhật các thông số thực hành về điều trị phẫu thuật OSA kèm theo một bài đánh giá chuyên sâu (Bảng 26-2). Gần đây hơn vào năm 2021, một hướng dẫn thực hành lâm sàng về việc chuyển tuyến bệnh nhân người lớn mắc OSA để hội chẩn phẫu thuật đã được xuất bản cùng với một bài tổng quan về các phương pháp điều trị phẫu thuật OSA. Phần này sẽ thảo luận chi tiết về các hướng dẫn đó, đồng thời cung cấp một cái nhìn tổng quan về các lựa chọn phẫu thuật.

Hướng dẫn năm 2010 phân loại các mức độ khuyến cáo theo thứ tự: tiêu chuẩn (standard) > hướng dẫn (guideline) > tùy chọn (option). Các thông số thực hành nhấn mạnh rằng bác sĩ phải xác định rõ sự hiện diện và mức độ nghiêm trọng của hội chứng OSA trước khi bắt đầu bất kỳ liệu pháp phẫu thuật nào. Bác sĩ nên tư vấn kỹ lưỡng cho bệnh nhân về tỷ lệ thành công của các quy trình phẫu thuật, các tác dụng phụ tiềm ẩn cũng như hiệu quả của các phương pháp điều trị thay thế. Hướng dẫn chỉ định rằng liệu pháp áp lực đường thở dương (positive airway pressure – PAP) nên là lựa chọn đầu tay cho bệnh nhân mắc OSA mức độ nặng; trong khi đó, đối với bệnh nhân mắc OSA mức độ trung bình, bác sĩ nên đề xuất sử dụng liệu pháp PAP hoặc dùng khí cụ trong miệng (oral appliance – OA) trước tiên.

Đối với các trường hợp có khả năng phải áp dụng phương pháp phẫu thuật theo từng giai đoạn (stepped surgical procedure approach), bác sĩ cần thông báo trước cho bệnh nhân rằng họ có thể sẽ phải trải qua nhiều cuộc phẫu thuật khác nhau. Xin lưu ý, những hướng dẫn này được ban hành trước khi phương pháp kích thích thần kinh hạ thiệt ra đời. Các hướng dẫn mới hơn của Kent và cộng sự khuyến cáo bác sĩ lâm sàng nên thảo luận về việc chuyển tuyến đến bác sĩ phẫu thuật giấc ngủ đối với những bệnh nhân người lớn mắc OSA có chỉ số khối cơ thể (BMI) < 40 kg/m² không thể dung nạp hoặc không chấp nhận liệu pháp PAP, và xem đây là một phần trong cuộc thảo luận hướng tới bệnh nhân về các lựa chọn điều trị thay thế. Một khuyến cáo khác cũng đề nghị bác sĩ lâm sàng nên chuyển tuyến hội chẩn phẫu thuật cho bệnh nhân người lớn mắc OSA, có BMI < 40 kg/m² và liên tục không tuân thủ PAP do gặp phải các tác dụng phụ liên quan đến áp lực máy thở. Đôi khi, các thủ thuật phẫu thuật, dù không thể chữa khỏi bệnh hoàn toàn, vẫn có thể giúp bệnh nhân dung nạp được liệu pháp PAP ở các mức áp lực thấp hơn.