Cẩm nang Chăm sóc tích cực của OH, ấn bản thứ 9, 2026. CHƯƠNG 118. GHÉP PHỔI

Cẩm nang Chăm sóc tích cực của OH, ấn bản thứ 9, 2026. Chủ biên: Jonathan M. Handy, Bala Venkatesh. (C) 2026 NXB ELSEVIER.
Dịch và chú giải: BS LÊ ĐÌNH SÁNG. Cuốn sách này được dịch và xuất bản trực tuyến vì mục đích học thuật, phi lợi nhuận, duy nhất trên các nền tảng yhoclamsang.net & sachyhoc.com của THƯ VIỆN MEDIPHARM. Bản quyền thuộc về Nhà xuất bản ELSEVIER và các tác giả.

CHƯƠNG 118. GHÉP PHỔI

Lung transplantation
Priya Nair; Stephen Morgan; Paul Jansz; Marshall Plit

Oh’s Intensive Care Manual, 118, 1336-1346

Giới Thiệu

Ghép phổi (Lung transplantation) bắt đầu được thực hiện vào những năm 1960 nhưng, cũng giống như ghép tim, kết quả ban đầu rất kém và quy trình này phần lớn bị bỏ rơi cho đến những năm 1980. Trong thập kỷ tiếp theo, ghép một phổi và ghép phổi hai bên (Bilateral lung transplantation) đã nổi lên như những phương pháp điều trị khả thi cho những người bệnh mắc bệnh phổi giai đoạn cuối. Cơ sở dữ liệu của Hiệp hội Ghép Tim và Phổi Quốc tế (International Society for Heart and Lung Transplantation – ISHLT) ghi nhận hơn 55.000 ca ghép phổi và hiện tại, trên phạm vi toàn cầu, các trung tâm y tế thực hiện hơn 4000 ca ghép phổi mỗi năm. Tỷ lệ sống sót sau ghép, mặc dù chưa đạt mức độ như các cơ quan khác, nhưng đã liên tục được cải thiện. Theo báo cáo gần đây nhất của ISHLT, thời gian sống trung vị sau ghép là 7 năm với tỷ lệ sống sót đạt 80% ở thời điểm 1 năm, 54% ở thời điểm 5 năm và 32% ở thời điểm 10 năm.

Về mặt lịch sử, phần lớn phổi hiến tặng đến từ những người đã trải qua quá trình hiến tạng sau khi chết não (Donation after brainstem death – DBD). Gần đây, việc hiến tạng sau khi xác định chết tuần hoàn (Donation after circulatory determination of death – DCDD) đã tái xuất hiện như một nguồn cung cấp phổi hiến quan trọng và trong một số chương trình, người ta thực hiện lên đến một phần ba các ca ghép phổi từ những người hiến DCDD.

Hầu như tất cả những cải thiện về tỷ lệ sống sót đều diễn ra trong vài tháng đầu tiên sau khi ghép. Y học lý giải điều này là nhờ những tiến bộ vượt bậc trong liệu pháp ức chế miễn dịch (Immunosuppressive therapy), giúp giảm thiểu số ca tử vong do thải ghép hoặc nhiễm trùng không kiểm soát được, cùng với quy trình lựa chọn người bệnh tốt hơn. Mặc dù vậy, vài ngày và vài tuần đầu tiên sau phẫu thuật vẫn là khoảng thời gian có nguy cơ tử vong cao, chủ yếu do các biến chứng của rối loạn chức năng mảnh ghép tiên phát (Primary graft dysfunction – PGD) hoặc tình trạng nhiễm trùng áp đảo.

Lựa Chọn Người Bệnh Để Ghép Phổi

Chỉ định chính để tiến hành ghép là sự hiện diện của bệnh lý phổi tiến triển, không ác tính mà không còn bất kỳ liệu pháp điều trị thay thế nào khác. Các chuyên gia đã xem xét và thảo luận sâu rộng về các hướng dẫn lựa chọn trong nhiều tài liệu Y khoa. Các nhóm bệnh chính bao gồm bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (Chronic obstructive pulmonary disease – COPD) / khí phế thũng (Emphysema) bao gồm cả thiếu hụt alpha-1 antitrypsin (Alpha-antitrypsin deficiency – AAT), xơ phổi (Pulmonary fibrosis), xơ nang (Cystic fibrosis – CF), giãn phế quản (Bronchiectasis) và bệnh lý mạch máu phổi (Pulmonary vascular disease). Xét về tổng thể, những bệnh lý này chiếm hơn 90% các trường hợp chỉ định. Ghép phổi hai bên là thủ thuật phổ biến nhất, chiếm khoảng 75% tổng số quy trình. Các bác sĩ phẫu thuật vẫn thực hiện ghép một phổi cho bệnh lý xơ phổi, đặc biệt ở người bệnh lớn tuổi nhằm giảm bớt rủi ro trong quá trình phẫu thuật. Ghép tim-phổi kết hợp hiện nay là một quy trình tương đối hiếm gặp do kết cục lâm sàng kém thuận lợi hơn so với các phương pháp khác.