Cẩm nang Chăm sóc tích cực của OH, ấn bản thứ 9, 2026. CHƯƠNG 74. NGƯỜI BỆNH SAU PHẪU THUẬT LỒNG NGỰC

Cẩm nang Chăm sóc tích cực của OH, ấn bản thứ 9, 2026. Chủ biên: Jonathan M. Handy, Bala Venkatesh. (C) 2026 NXB ELSEVIER.
Dịch và chú giải: THS.BS LÊ ĐÌNH SÁNG. Cuốn sách này được dịch và xuất bản trực tuyến vì mục đích học thuật, phi lợi nhuận, duy nhất trên các nền tảng yhoclamsang.net & sachyhoc.com của THƯ VIỆN MEDIPHARM. Bản quyền thuộc về Nhà xuất bản ELSEVIER và các tác giả.

CHƯƠNG 74. NGƯỜI BỆNH SAU PHẪU THUẬT LỒNG NGỰC

Post-operative thoracic surgical patient
Katrina Bramley; Shabana Anwar; Sofina Begum
Oh’s Intensive Care Manual, 74, 872-878

TỔNG QUAN

Phẫu thuật lồng ngực (thoracic surgery) cung cấp dịch vụ chăm sóc chuyên khoa cho người mắc bệnh lý hoặc chấn thương ở lồng ngực (thorax). Nhiều trường hợp trong số này đòi hỏi can thiệp ngoại khoa vào các cấu trúc như phổi (lung), thành ngực (chest wall), cơ hoành (diaphragm), trung thất (mediastinum), màng phổi (pleura), khí quản (trachea) hoặc thực quản (oesophagus) ở một số quốc gia. Tại Vương quốc Anh, hệ thống y tế ghi nhận hơn 25.000 ca phẫu thuật lồng ngực mỗi năm, trong đó tỷ lệ cao áp dụng các kỹ thuật nội soi lồng ngực xâm lấn tối thiểu (minimally invasive thoracoscopic techniques) cùng với sự gia tăng sử dụng robot. Các phẫu thuật cắt bỏ ung thư phổi (lung cancer resection) chiếm gần một phần ba khối lượng công việc, bao gồm: cắt thùy phổi (lobectomy), cắt phân thùy (segmentectomy), cắt hình chêm (wedge resection) và cắt toàn bộ một bên phổi (pneumonectomy). Tỷ lệ tử vong tổng thể của phẫu thuật lồng ngực ở mức 1,2%, riêng cắt toàn bộ một bên phổi có tỷ lệ tử vong tương đối cao (2,5%) so với cắt thùy phổi (0,9%). Ở người bệnh sau phẫu thuật cắt phổi, nguyên nhân hàng đầu gây tử vong xuất phát từ suy hô hấp (respiratory failure), nhiễm khuẩn huyết (sepsis) và tiếp đến là các biến chứng tim mạch (cardiovascular).

CÁC BỆNH LÝ ĐỒNG MẮC

Người bệnh phẫu thuật lồng ngực thường thuộc nhóm cao tuổi, mắc kèm nhiều bệnh lý phức tạp (highly co-morbid) làm tăng nguy cơ gặp biến chứng chu phẫu (peri-operative complications). Khi tuổi tác tăng lên, tình trạng ốm yếu (frailty), bệnh mạn tính và các bệnh lý tim mạch đồng mắc có xu hướng trở nên phổ biến hơn. Thói quen hút thuốc lá không chỉ là yếu tố nguy cơ chính hình thành ung thư biểu mô phổi (lung carcinoma), mà còn liên quan chặt chẽ đến các bệnh lý tim mạch và hô hấp đồng mắc nghiêm trọng. Vì những lý do này, bác sĩ lâm sàng luôn đánh giá người bệnh có chỉ định phẫu thuật lồng ngực thuộc nhóm nguy cơ cao, đòi hỏi phương pháp tiếp cận đa chuyên khoa (multidisciplinary approach).

NHẬP VIỆN ĐƠN VỊ HỒI SỨC TÍCH CỰC

Quyết định chuyển người bệnh vào đơn vị hồi sức tích cực (critical care) theo kế hoạch phụ thuộc vào tình trạng người bệnh, loại phẫu thuật, quy định của bệnh viện và hệ thống chăm sóc sức khỏe. Tại Vương quốc Anh, phần lớn người bệnh sau phẫu thuật cắt phổi chuyển đến đơn vị phục hồi tăng cường (enhanced recovery unit) hoặc khu vực chăm sóc phụ thuộc cao (high-dependency area). Chỉ một tỷ lệ rất nhỏ người bệnh mổ phiên có kế hoạch nhập viện hồi sức tích cực (ICU), chủ yếu bao gồm những trường hợp mang nguy cơ rất cao hoặc phải trải qua các quy trình phẫu thuật mở rộng như tái tạo mảng lớn thành ngực, bóc khối u trung thất (mediastinal tumours) xâm lấn và can thiệp đường thở phức tạp. Tỷ lệ chuyển thẳng ICU ngoài kế hoạch sau phẫu thuật cắt phổi là 2,3%, chủ yếu ghi nhận ở nhóm người bệnh trải qua phẫu thuật mở lồng ngực (open thoracotomy). Một nghiên cứu quan sát quy mô lớn tại Anh trên người bệnh cắt phổi báo cáo rằng số ca nhập ICU ngoài kế hoạch đạt đỉnh vào ngày phẫu thuật và ngày thứ 2 đến thứ 3, thời gian nằm ICU trung vị là 13 ngày và tỷ lệ tử vong tại đây chiếm hơn một phần ba. Lý do chính dẫn đến nhập ICU ngoài kế hoạch xuất phát từ tình trạng suy hô hấp. Các nguyên nhân khác bao gồm: chảy máu ồ ạt, ngừng tim (cardiac arrest), tổn thương thận cấp tính (acute kidney injury), nhiễm khuẩn huyết và các biến chứng đường thở.

QUẢN LÝ CHUNG SAU PHẪU THUẬT LỒNG NGỰC