CHẨN ĐOÁN PHÂN BIỆT CÁC TRIỆU CHỨNG THƯỜNG GẶP, ẤN BẢN THỨ 7
(Differential Diagnosis of Common Complaints, Seventh Edition)
Tác giả: Seller, Robert H., MD – Nhà xuất bản: Elsevier
Biên dịch: Ths.Bs. Lê Đình Sáng

Chương 33: Tiết dịch và Ngứa âm đạo

Vaginal Discharge and Itching
Robert H. Seller, MD; Andrew B. Symons, MD, MS
Differential Diagnosis of Common Complaints, 33, 391-400

Tiết dịch âm đạo, có thể đi kèm với ngứa hoặc rát âm hộ, là một trong những vấn đề phổ biến nhất được thấy tại phòng khám của bác sĩ. Những triệu chứng này thường chỉ ra viêm âm đạo do vi khuẩn (bacterial vaginosis) (một bệnh nhiễm trùng bề mặt đa vi khuẩn được đặc trưng bởi sự gia tăng vi khuẩn hiếu khí, đặc biệt là Gardnerella, và sự giảm lactobacilli), nhiễm nấm candida (candidiasis – moniliasis) (Candida albicans), hoặc nhiễm trùng roi (trichomoniasis) (nhiễm trùng Trichomonas). Các nguyên nhân phổ biến khác của tiết dịch âm đạo là viêm cổ tử cung cấp (acute cervicitis), bệnh lậu (gonorrhea), và herpes sinh dục (herpes genitalis). Lạm dụng tình dục và các bệnh lây truyền qua đường tình dục như bệnh lậu phải luôn luôn được xem xét ở tất cả các bé gái trước tuổi dậy thì có tiết dịch âm đạo.

Ngứa âm hộ (thường đi kèm với tiết dịch âm đạo) là phổ biến và có thể xảy ra một mình. Các bệnh da liễu âm hộ phổ biến nhất là viêm da, vảy nến, và lichen xơ hóa. Viêm âm hộ – âm đạo do liên cầu khuẩn chỉ thấy ở trẻ em, trong khi nhiễm nấm candida âm hộ – âm đạo mạn tính chỉ xảy ra sau tuổi dậy thì vì nó phụ thuộc vào estrogen.

Nhiều cuộc thảo luận về viêm âm đạo nhấn mạnh đến vẻ ngoài điển hình của dịch tiết: dạng phô mai, sủi bọt, hoặc nhầy. Tuy nhiên, vẻ ngoài có thể gây hiểu lầm. Ngoài ra, 15%–20% bệnh nhân trong một loạt trường hợp có hai bệnh nhiễm trùng cùng tồn tại. Các nghiên cứu khác về bệnh nhân bị viêm âm đạo đã chỉ ra rằng 35% bị viêm âm đạo do vi khuẩn, 25% bị nhiễm nấm candida, và 20% bị nhiễm trùng roi. 20% còn lại có các loại viêm âm đạo ít phổ biến hơn.

Trái ngược với viêm cổ tử cung, viêm âm đạo là một sự thay đổi viêm của niêm mạc âm đạo trong trường hợp không có dịch tiết nhiều từ cổ tử cung. Một dịch tiết âm đạo có thể được tạo ra bởi viêm cổ tử cung mà không có nhiễm trùng âm đạo đáng kể, như trường hợp với bệnh lậu (gonorrhea). Chlamydia cũng gây ra viêm cổ tử cung nhầy mủ.

Cơ địa bệnh nhân

Bệnh nhân trước tuổi dậy thì

Các bé gái trước tuổi dậy thì có thể bị tiết dịch âm đạo liên quan đến viêm âm hộ – âm đạo (vulvovaginitis) hoặc viêm ngoài cổ tử cung (exocervicitis). Những bé gái này đặc biệt dễ bị viêm âm hộ – âm đạo do vị trí phía trước của âm đạo; sự gần gũi của âm đạo với hậu môn; thiếu các đệm mỡ môi lớn; pH âm đạo trung tính đến kiềm; thành âm đạo mỏng, teo; và đôi khi, vệ sinh kém.

Viêm âm đạo do trùng roi (trichomonal vaginitis) hiếm gặp ở trẻ em và phụ nữ trên 60 tuổi nhưng có xảy ra ở trẻ sơ sinh của các bà mẹ bị nhiễm bệnh. Ngược lại, viêm âm đạo do nấm candida (monilial) (candidal (monilial) vaginitis) có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi nhưng không phổ biến ở các bé gái trước tuổi dậy thì trừ khi họ đã dùng kháng sinh. Nó là một nguyên nhân phổ biến của viêm âm hộ – âm đạo ở các bé gái sau tuổi dậy thì và phụ nữ. Ở các bé gái trước tuổi dậy thì, viêm âm hộ – âm đạo phổ biến hơn viêm âm đạo. Viêm âm hộ – âm đạo có thể do tắm bồn tạo bọt, các chất kích ứng hóa học khác, quần lót nylon chật, nhiễm trùng vi khuẩn hỗn hợp, và dị vật.

Viêm âm đạo do vi khuẩn (bacterial vaginosis) không phổ biến ở các bé gái trước tuổi dậy thì. Nhiễm lậu (gonorrheal infections) ở trẻ em trước tuổi dậy thì là hiếm gặp nhưng có xảy ra. Trong những trường hợp như vậy, phải nghi ngờ lạm dụng tình dục. Mặc dù một bé gái có thể không có triệu chứng khi có nhiễm lậu, viêm âm hộ – âm đạo và viêm ngoài cổ tử cung thường có mặt.

Thanh thiếu niên

Sau tuổi dậy thì, tiết dịch âm đạo có thể do các yếu tố sinh lý, viêm cổ tử cung, hoặc viêm âm đạo. Mặc dù viêm âm đạo do trùng roi (trichomonal vaginitis) và viêm âm đạo do nấm candida (candidal vaginitis) có thể xảy ra ở thanh thiếu niên, nguyên nhân phổ biến nhất của viêm âm đạo có dịch tiết ở các cô gái thanh thiếu niên là viêm âm đạo do vi khuẩn (bacterial vaginosis). Nhiễm trùng Candida là nguyên nhân phổ biến thứ hai gây ra khí hư đặc hiệu ở thanh thiếu niên. Có một tỷ lệ mắc bệnh chlamydia và lậu cao và ngày càng tăng ở các cô gái sau tuổi dậy thì. Ở các bà mẹ trẻ, sự phổ biến ngày càng tăng của Chlamydia trachomatis có thể làm tăng tỷ lệ nhiễm trùng này ở trẻ sơ sinh và một số trẻ em. Điều quan trọng là phải hỏi bệnh nhân về các bệnh nhiễm trùng đường sinh dục hoặc tiết niệu (UTI) ở các thành viên khác trong gia đình (nam hoặc nữ) hoặc bạn tình (nam hoặc nữ).