Chẩn đoán và điều trị Viêm tụy tăng triglycerides máu

1. Đại cương

• Viêm tụy tăng triglycerides máu (HTG-AP) là một biến chứng nguy hiểm của tăng triglycerides máu nặng.
• Thường xảy ra khi nồng độ triglycerides > 11.3 mmol/L (1000 mg/dL).
• Chiếm khoảng 1-4% các trường hợp viêm tụy cấp.
• Có thể gây biến chứng nặng và tử vong cao hơn so với viêm tụy do nguyên nhân khác.

2. Cơ chế bệnh sinh

3. Chẩn đoán

3.1. Lâm sàng

• Đau bụng dữ dội vùng thượng vị
• Buồn nôn, nôn
• Sốt
• Có thể có dấu hiệu sốc

3.2. Cận lâm sàng

• Amylase và/hoặc lipase máu tăng > 3 lần giới hạn trên bình thường
• Triglycerides máu > 11.3 mmol/L (1000 mg/dL)
• Có thể có tăng bạch cầu, tăng CRP, giảm canxi máu
• CT bụng có cản quang: Phù nề tụy, có thể có hoại tử tụy

3.3. Tiêu chuẩn chẩn đoán

• Đau bụng cấp tính vùng thượng vị
• Tăng amylase và/hoặc lipase > 3 lần giới hạn trên
• Triglycerides > 11.3 mmol/L (1000 mg/dL)
• Loại trừ các nguyên nhân viêm tụy cấp khác

4. Điều trị

4.1. Nguyên tắc điều trị

• Điều trị hỗ trợ viêm tụy cấp
• Giảm nhanh nồng độ triglycerides máu
• Điều trị biến chứng nếu có
• Phòng ngừa tái phát

4.2. Điều trị cụ thể

4.2.1. Điều trị hỗ trợ

• Nhịn ăn, bù dịch tích cực
• Giảm đau
• Điều chỉnh rối loạn điện giải
• Hỗ trợ hô hấp, tuần hoàn nếu cần

4.2.2. Giảm nồng độ triglycerides a) Insulin:

• Truyền tĩnh mạch liên tục: 0.1-0.3 đơn vị/kg/giờ
• Duy trì glucose máu 8.3-11.1 mmol/L (150-200 mg/dL)

b) Heparin:

• Không khuyến cáo sử dụng thường quy
• Có thể xem xét trong trường hợp nặng: 60 đơn vị/kg bolus, sau đó 3000-5000 đơn vị mỗi 4 giờ

c) Lọc máu:

• Chỉ định khi không đáp ứng với insulin hoặc có suy thận
• Plasmapheresis hoặc lọc máu liên tục

4.2.3. Điều trị biến chứng

• Kháng sinh nếu có nhiễm trùng
• Can thiệp ngoại khoa nếu có hoại tử tụy nhiễm trùng

4.2.4. Điều trị duy trì

• Chế độ ăn giảm chất béo (< 15% tổng năng lượng)
• Thuốc hạ lipid máu:
  • Fibrate: Fenofibrate 145 mg/ngày hoặc Gemfibrozil 600 mg x 2 lần/ngày
  • Omega-3: 2-4 g/ngày
  • Statin nếu có chỉ định

Lược đồ quy trình chẩn đoán và điều trị Viêm tụy tăng triglycerides máu:

5. Theo dõi và quản lý

• Theo dõi sát triglycerides, amylase, lipase trong giai đoạn cấp
• Đánh giá đáp ứng điều trị và biến chứng
• Kiểm tra lipid máu mỗi 3-6 tháng sau khi ổn định
• Điều chỉnh chế độ ăn và thuốc hạ lipid máu khi cần

6. Tiên lượng

• Tiên lượng phụ thuộc vào mức độ nặng của viêm tụy và biến chứng
• Tỷ lệ tử vong có thể cao hơn so với viêm tụy do nguyên nhân khác
• Nguy cơ tái phát cao nếu không kiểm soát tốt triglycerides máu

7. Tài liệu tham khảo

1. Scherer J, Singh VP, Pitchumoni CS, Yadav D. Issues in hypertriglyceridemic pancreatitis: an update. J Clin Gastroenterol. 2014;48(3):195-203. doi:10.1097/01.mcg.0000436438.60145.5a
2. Adiamah A, Psaltis E, Crook M, Lobo DN. A systematic review of the epidemiology, pathophysiology and current management of hyperlipidaemic pancreatitis. Clin Nutr. 2018;37(6 Pt A):1810-1822. doi:10.1016/j.clnu.2017.09.028
3. Carr RA, Rejowski BJ, Cote GA, Pitt HA, Zyromski NJ. Systematic review of hypertriglyceridemia-induced acute pancreatitis: A more virulent etiology? Pancreatology. 2016;16(4):469-476. doi:10.1016/j.pan.2016.02.011
4. Valdivielso P, Ramírez-Bueno A, Ewald N. Current knowledge of hypertriglyceridemic pancreatitis. Eur J Intern Med. 2014;25(8):689-694. doi:10.1016/j.ejim.2014.08.008
5. Hội Nội tiết và Đái tháo đường Việt Nam. Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị rối loạn lipid máu. Nhà xuất bản Y học; 2021.

8. Bảng kiểm đánh giá tuân thủ phác đồ