Hỏi & Đáp Nội tiết học lâm sàng, Ấn bản thứ 8 (2026). CHƯƠNG 32. SỬ DỤNG VÀ LẠM DỤNG HORMONE TĂNG TRƯỞNG

Hỏi & Đáp Nội tiết học lâm sàng, Ấn bản thứ 8 (2026). Endocrine Secrets Eighth Edition.  Copyright © 2026 by Elsevier Inc. Chủ biên: Michael T. McDermott. DỊCH VÀ CHÚ GIẢI: BS LÊ ĐÌNH SÁNG Cuốn sách này được dịch và xuất bản trực tuyến trên các website yhoclamsang.net & sachyhoc.com của Thư viện Medipharm vì mục đích lan toả tri thức, hoàn toàn phi lợi nhuận. 

CHƯƠNG 32. SỬ DỤNG VÀ LẠM DỤNG HORMONE TĂNG TRƯỞNG

Growth Hormone Use and Abuse Homer J. LeMar Endocrine Secrets, CHAPTER 32, 317-321

1. Hormone Tăng Trưởng (Growth Hormone - GH) Là Gì?

GH là hormone dồi dào nhất do Thuỳ trước Tuyến yên (Anterior Pituitary) sản xuất; đây là một hormone peptide chuỗi đơn do các tế bào hướng somatostatin (Somatotroph cells) ở Thuỳ trước Tuyến yên tổng hợp và tiết ra dưới hai dạng phân tử: dạng GH 22-kDa chiếm ưu thế hơn dạng 20-kDa, nhưng cả hai đều có hoạt tính sinh học tương tự nhau. Việc định lượng từng đồng phân (Isoforms) GH riêng lẻ đóng vai trò then chốt trong việc phát hiện tình trạng sử dụng chất cấm (Doping) ở các vận động viên. Quá trình sản xuất GH nội sinh đạt mức cao nhất trong giai đoạn dậy thì, và khi người bệnh đến tuổi trung niên, mức độ này giảm xuống chỉ còn khoảng 15% so với mức đỉnh điểm.

2. Sự Tiết GH Diễn Ra Như Thế Nào?

Cơ thể tiết GH theo nhịp xung (Pulsatile fashion), chủ yếu vào ban đêm. Giấc ngủ, hoạt động thể lực, chấn thương và nhiễm trùng huyết (Sepsis) là các yếu tố làm tăng tiết GH. Tình trạng béo phì và tuổi cao làm giảm sự bài tiết hormone này.

3. Sự Giải Phóng GH Được Điều Hòa Như Thế Nào?

Hormone giải phóng GH (Growth Hormone-Releasing Hormone - GH-RH) kích thích và somatostatin ức chế sự tiết GH, cả hai yếu tố này đều bắt nguồn từ vùng dưới đồi (Hypothalamus). Ghrelin, một peptide có nguồn gốc từ dạ dày, cũng kích thích quá trình giải phóng GH. Một chất điều hòa chính khác của quá trình sản xuất GH là yếu tố tăng trưởng giống insulin-1 (Insulin-like Growth Factor-1 - IGF-1); yếu tố này hoạt động tại tuyến yên để trực tiếp ức chế sản xuất GH, đồng thời tác động tại vùng dưới đồi để ức chế sản xuất GH-RH và kích thích tiết somatostatin.

4. Hãy Liệt Kê Các Tác Dụng Của GH

Đúng như tên gọi của nó, GH kích thích cả sự phát triển theo chiều dọc (Linear growth) lẫn sự phát triển của các cơ quan nội tạng.

Bảng 32.1: Tác dụng của Hormone Tăng trưởng tại các vị trí cụ thể

5. Có Phải GH Phát Huy Tất Cả Các Tác Dụng Của Nó Một Cách Trực Tiếp Không?

Không. Nhiều tác dụng của GH diễn ra thông qua trung gian là IGF-1, yếu tố này còn được gọi là somatomedin C. GH kích thích sản xuất IGF-1 ở các mô ngoại vi, đặc biệt là tại gan. Ở những người bệnh có tình trạng kháng GH (GH resistance), thường do các đột biến thụ thể GH gây ra, bác sĩ có thể đạt được một số tác dụng của GH thông qua việc chỉ định sử dụng IGF-1; hiện nay Cơ quan quản lý đã chấp thuận sử dụng IGF-1 để điều trị cho những người bệnh có tình trạng kháng GH.

6. Điều Gì Gây Ra Sự Tiết GH Quá Mức, Và Hậu Quả Là Gì?

Nguyên nhân chính gây tiết GH quá mức là khối u Tuyến yên tiết GH (GH-producing pituitary tumor). Sự dư thừa GH trong thời thơ ấu dẫn đến bệnh khổng lồ (Gigantism). Nhiều ví dụ lịch sử đã ghi nhận về tình trạng này, bao gồm trường hợp của Robert Wadlow, "Người khổng lồ Alton", người đã đạt đến chiều cao 2,72 mét (hơn 8 feet 11 inches) và đi giày cỡ 37AA. Sự dư thừa GH sau khi đã đóng sụn tiếp hợp (Epiphyseal closure) dẫn đến bệnh to đầu chi (Acromegaly).

7. Những Tình Trạng Nào Có Liên Quan Đến Việc Thiếu Hụt GH?

Tình trạng thiếu hụt GH có thể do bẩm sinh (do đột biến gen) hoặc là hậu quả của các tổn thương tuyến yên do khối u nội sọ, phẫu thuật, xạ trị, chấn thương, cũng như một loạt các bệnh lý thâm nhiễm và truyền nhiễm gây ra. Thiếu hụt GH khởi phát ở người lớn hiếm gặp hơn nhiều so với ở trẻ nhũ nhi và trẻ em, và thường có liên quan đến một sự kiện xảy ra trước đó, chẳng hạn như phơi nhiễm bức xạ hoặc chấn thương.