Hỏi & Đáp Nội tiết học lâm sàng, Ấn bản thứ 8 (2026). CHƯƠNG 33. BỆNH CƯỜNG ALDOSTERON TIÊN PHÁT

Hỏi & Đáp Nội tiết học lâm sàng, Ấn bản thứ 8 (2026). Endocrine Secrets Eighth Edition. 
Copyright © 2026 by Elsevier Inc. Chủ biên: Michael T. McDermott. DỊCH VÀ CHÚ GIẢI: BS LÊ ĐÌNH SÁNG
Cuốn sách này được dịch và xuất bản trực tuyến trên các website yhoclamsang.net & sachyhoc.com của Thư viện Medipharm vì mục đích lan toả tri thức, hoàn toàn phi lợi nhuận. 

CHƯƠNG 33. BỆNH CƯỜNG ALDOSTERON TIÊN PHÁT

Primary Aldosteronism
John J. Orrego
Endocrine Secrets, CHAPTER 33, 322-330

1. Định Nghĩa Bệnh Cường Aldosteron Tiên Phát (Primary Aldosteronism – PA)

Jerome Conn lần đầu tiên mô tả bệnh cường aldosteron tiên phát (PA) vào năm 1954. Thuật ngữ này chỉ một nhóm các rối loạn tuyến thượng thận (adrenal disorders) đặc trưng bởi tình trạng tiết dư thừa aldosteron mạn tính, rối loạn điều hòa, cùng với sự hoạt hóa thụ thể mineralocorticoid (mineralocorticoid receptor – MR). Quá trình này xảy ra bất chấp tình trạng ức chế renin, angiotensin II và nồng độ kali huyết thanh (vốn là các yếu tố điều hòa sinh lý chính của quá trình sản xuất aldosteron), và không bị ức chế khi nạp lượng lớn natri hay khi tăng thể tích tuần hoàn (volume expansion). Hormone vỏ thượng thận (Adrenocorticotropic hormone – ACTH) và serotonin đóng vai trò là những yếu tố điều hòa cấp tính quá trình tổng hợp aldosteron.

2. Các Phân Nhóm Phổ Biến Nhất Của Bệnh Cường Aldosteron Tiên Phát Là Gì?

• Cường aldosteron vô căn (Idiopathic hyperaldosteronism – IHA)—tình trạng tăng sản hai bên (bilateral hyperplasia) của lớp cầu (zona glomerulosa)
• U tuyến sản xuất aldosteron (Aldosterone-producing adenoma – APA) và ung thư biểu mô (carcinoma)
• Tăng sản thượng thận tiên phát (Primary adrenal hyperplasia – PAH)—tình trạng tăng sản một bên (unilateral hyperplasia) của lớp cầu
• Cường aldosteron có tính gia đình (Familial hyperaldosteronism – FA)

3. Bệnh Cường Aldosteron Tiên Phát Phổ Biến Như Thế Nào?

Tăng huyết áp (hypertension) là biểu hiện lâm sàng phổ biến nhất của tình trạng tiết quá mức aldosteron. Các nghiên cứu cắt ngang và tiến cứu trên toàn thế giới đã chứng minh rằng 5–13% người bệnh mắc tăng huyết áp, cả ở các phòng khám đa khoa và chuyên khoa, đều có bệnh cường aldosteron tiên phát.

4. Các Biểu Hiện Lâm Sàng Của Bệnh Cường Aldosteron Tiên Phát Là Gì?

Bình thường, aldosteron tác động tại ống lượn xa (distal convoluted tubule) của thận để kích thích tái hấp thu các ion natri (Na+), cũng như bài tiết các ion kali (K+) và hydro (H+), đồng thời tác động tại các ống góp (collecting ducts) ở vỏ và tủy thận để trực tiếp gây bài tiết H+. Trong bệnh cường aldosteron tiên phát, tình trạng tiết dư thừa aldosteron và hoạt hóa thụ thể mineralocorticoid ở các tế bào chính (principal cells) dẫn đến tái hấp thu natri không phù hợp thông qua các kênh biểu mô natri (epithelial sodium channels – ENaC) cùng với tăng bài tiết kali qua các kênh kali ở tủy ngoài của thận (renal outer medullary potassium channels – ROMK). Tại các tế bào kẽ alpha (alpha-intercalated cells), tình trạng này dẫn đến tăng cường bài tiết axit thông qua các bơm H+-ATPase và H+/K+-ATPase. Tất cả những thay đổi này dẫn đến sự gia tăng thể tích nội bào và ngoại bào, dịch chuyển sang trái của đường cong áp lực-bài tiết natri (pressure-natriuresis relationship), gây tăng huyết áp, tăng mức lọc cầu thận (glomerular hyperfiltration), hạ kali máu (hypokalemia), và kiềm chuyển hóa (metabolic alkalosis).