Ngoại khoa Căn bản: Vấn đề, Chẩn đoán và Quản lý, Ấn bản thứ 7 (2026). CHƯƠNG 45. CÁC RỐI LOẠN VỀ DA NGOẠI KHOA

Ngoại khoa Căn bản: Vấn đề, Chẩn đoán và Quản lý, ấn bản thứ 7 (2026)
Essential Surgery: Problems, Diagnosis and Management, 7th Edition
Biên tập viên chính: Clive R. G. Quick, Suzanne Biers, Tan Arulampalam, Philip J. Deakin
Dịch & Chú giải: Ths.Bs. Lê Đình Sáng – (C) 2026 Elsevier

CHƯƠNG 45. CÁC RỐI LOẠN VỀ DA NGOẠI KHOA

Disorders of the skin
Essential Surgery: Problems, Diagnosis and Management, 45, 633-651

Giới thiệu

Chỉ một số ít các rối loạn về da có tầm quan trọng về mặt ngoại khoa, bao gồm các tổn thương gây mất thẩm mỹ, các khối u và các tổn thương có tiềm năng ác tính. Những trường hợp này thường được chuyển đến bác sĩ phẫu thuật để cắt bỏ hoặc để xử trí dứt điểm sau khi sinh thiết. Các vết loét chi dưới ở phương Tây thường có nguồn gốc tĩnh mạch (xem Chương 42), động mạch hoặc do thần kinh/thiếu máu cục bộ ở người bệnh đái tháo đường (xem Chương 40). Loét chân ở các nước nhiệt đới thường có nguồn gốc vi khuẩn. Loét cũng là một đặc điểm của các tổn thương da ác tính.

Các rối loạn da ngoại khoa thường được chuyển đến bác sĩ da liễu, nhưng vẫn chiếm khoảng 15% số ca chuyển đến phòng khám ngoại khoa tổng quát mới. Nhiều trường hợp chỉ yêu cầu sinh thiết cắt bỏ (excision biopsy) dưới gây tê tại chỗ. Một số khác được chuyển đến để xin ý kiến tư vấn sau khi tổn thương đã được cắt bỏ bởi bác sĩ gia đình.

Hầu hết các bệnh lý ác tính về da được quản lý lý tưởng nhất bởi một đội ngũ đa chuyên khoa (MDT) bao gồm bác sĩ phẫu thuật, bác sĩ da liễu, bác sĩ ung bướu, bác sĩ giải phẫu bệnh và đôi khi cả bác sĩ chẩn đoán hình ảnh và điều dưỡng chuyên khoa.

Một tỷ lệ nhỏ các tổn thương da có diễn tiến nguy hiểm tiềm tàng, đáng chú ý là u hắc tố ác tính (malignant melanoma – MM). Loại này chiếm khoảng 5% các ca ung thư da tại Vương quốc Anh nhưng lại chiếm phần lớn số ca tử vong do ung thư da (75%). Tỷ lệ mắc của tất cả các loại ung thư da (u hắc tố, ung thư biểu mô tế bào đáy (basal cell carcinoma – BCC) và ung thư biểu mô tế bào vảy (squamous cell carcinomas – SCCs)) cùng các giai đoạn tiền ung thư của chúng tăng lên theo mức độ phơi nhiễm ánh nắng mặt trời và cao nhất ở những người da sáng màu. Tần suất của tất cả các bệnh ung thư da đang gia tăng ở phương Tây do việc đi du lịch nước ngoài ngày càng nhiều và, ở những quốc gia nhiều nắng như Úc, chúng đã đạt đến tỷ lệ dịch tễ.

Cuối cùng, móng tay/chân, vốn là các phần phụ biệt hóa của da, cũng đặt ra các vấn đề ngoại khoa dưới dạng móng chọc thịt nhiễm trùng và móng vuốt (onychogryphosis). U hắc tố dưới móng (subungual melanoma) hiếm gặp là một chẩn đoán quan trọng không được bỏ sót.

Tổng quan về da