Ngoại khoa Căn bản: Vấn đề, Chẩn đoán và Quản lý, ấn bản thứ 7 (2026)
Essential Surgery: Problems, Diagnosis and Management, 7th Edition
Biên tập viên chính: Clive R. G. Quick, Suzanne Biers, Tan Arulampalam, Philip J. Deakin
Dịch & Chú giải: Ths.Bs. Lê Đình Sáng – (C) 2026 Elsevier

CHƯƠNG 46. CÁC KHỐI U VÙNG ĐẦU CỔ VÀ SỎI TUYẾN NƯỚC BỌT

Lumps in the head and neck and salivary calculi
Essential Surgery: Problems, Diagnosis and Management, 46, 652-661

Giới thiệu

Các khối u vùng cổ rất phổ biến. Chúng có thể liên quan đến các rối loạn của miệng và răng, họng, mô tuyến nước bọt hoặc da. Nhiễm trùng nặng (major infection) ở vùng cổ có thể gây khó nuốt (dysphagia) và đe dọa đường thở. Một số trường hợp được chuyển đến bác sĩ chuyên khoa ngoại để loại trừ bệnh ác tính (malignancy), trong khi những trường hợp khác là để phẫu thuật điều trị rối loạn chuyển hóa như nhiễm độc giáp (thyrotoxicosis) hoặc cường cận giáp. Có sự giao thoa lớn giữa các chuyên khoa trong lĩnh vực này, đáng chú ý là Tai Mũi Họng (ENT), phẫu thuật miệng – hàm mặt, phẫu thuật tạo hình, phẫu thuật đầu cổ và da liễu.

Các khối sưng tuyến giáp có thể bị nhầm lẫn với các khối sưng khác ở vùng cổ trước, vì vậy việc thăm khám đầu và cổ phải bao gồm cả vùng tuyến giáp, được mô tả trong Chương 48.

Trong bệnh viện, các vấn đề về miệng được quản lý bởi các bác sĩ phẫu thuật miệng và hàm mặt, nhưng người bệnh thường tìm lời khuyên trước tiên từ các bác sĩ lâm sàng khác, đáng chú ý là bác sĩ gia đình (GPs) hoặc từ các khoa cấp cứu. Do đó, điều quan trọng là các bác sĩ lâm sàng trong những lĩnh vực này phải hiểu biểu hiện của bệnh lý miệng và răng, cũng như đánh giá đúng phương pháp điều trị cần thiết (xem thêm Chương 47).

Lịch sử bệnh và thăm khám vùng đầu cổ

Nhiều mô khác nhau tập trung tại vùng này nên có vô số tình trạng gây ra các khối u. Hộp 46.1 cung cấp một phân loại đơn giản.

Các điểm đặc biệt trong khai thác bệnh sử và thăm khám

Như mọi khi, một bệnh sử cẩn thận cung cấp những manh mối quan trọng cho chẩn đoán. Tuổi của người bệnh, tốc độ phát triển của khối u và các triệu chứng như đau, chảy dịch hoặc sưng liên quan đến việc ăn uống (“hội chứng bữa ăn” – mealtime syndromes) có thể gợi ý chẩn đoán.

HỘP 46.1: Các nguyên nhân gây khối u vùng đầu hoặc cổ