Phù não ở bệnh nhân nhiễm toan ceton do đái tháo đường

Có một số yếu tố có liên quan đến việc tăng nguy cơ phù não ở bệnh nhân nhiễm toan ceton do đái tháo đường (DKA), bao gồm:

1. Tuổi trẻ: Trẻ em và thanh thiếu niên có nguy cơ bị phù não cao hơn so với người lớn, với tỷ lệ mắc mới được báo cáo dao động từ 0,5-1% ở trẻ em và 0,1-0,5% ở người lớn (1,2).
2. Nhiễm toan nặng: Bệnh nhân DKA có độ pH máu dưới 7,0 có nguy cơ phù não cao hơn so với những người có độ pH máu trong khoảng 7,0-7,3 (1).
3. Nồng độ glucose cao: Bệnh nhân DKA có mức glucose ban đầu cao hơn có nguy cơ phù não cao hơn (3).
4. Điều trị chậm trễ: Sự chậm trễ trong điều trị DKA, đặc biệt là ngoài 10 giờ, có liên quan đến nguy cơ phù não cao hơn (3).
5. Nồng độ bicarbonate trong huyết thanh thấp: Bệnh nhân DKA có nồng độ bicarbonate dưới 10 mmol/L có nguy cơ cao bị phù não (4).
6. Điều chỉnh nhanh glucose huyết thanh và/hoặc nồng độ bicarbonate trong huyết thanh: Điều chỉnh quá nhanh tăng đường huyết hoặc nhiễm toan trong quá trình điều trị DKA cũng có thể làm tăng nguy cơ phù não (1).

Điều quan trọng cần lưu ý là sự phát triển của phù não ở DKA là rất hiếm, xảy ra trong ít hơn 1% trường hợp, nhưng đây là một biến chứng nghiêm trọng và có khả năng đe dọa tính mạng đòi hỏi phải nhận biết và điều trị kịp thời (5).

TÀI LIỆU THAM KHẢO:

1. Wolfsdorf J, Glaser N, Sperling MA, et al. Diabetic ketoacidosis in infants, children, and adolescents: A consensus statement from the American Diabetes Association. Diabetes Care. 2006;29(5):1150-9.
2. Edge JA, Hawkins MM, Winter DL, Dunger DB. The risk and outcome of cerebral oedema developing during diabetic ketoacidosis. Arch Dis Child. 2001;85(1):16-22.
3. Glaser N, Barnett P, McCaslin I, et al. Risk factors for cerebral edema in children with diabetic ketoacidosis. The Pediatric Emergency Medicine Collaborative Research Committee of the American Academy of Pediatrics. N Engl J Med. 2001;344(4):264-9.
4. Muir AB, Quisling RG, Yang MC, Rosenbloom AL. Cerebral edema in childhood diabetic ketoacidosis: natural history, radiographic findings, and early identification. Diabetes Care. 2004;27(7):1541-6.
5. Wolfsdorf JI, Allgrove J, Craig ME, et al. ISPAD Clinical Practice Consensus Guidelines 2014. Diabetic ketoacidosis and hyperglycemic hyperosmolar state. Pediatr Diabetes. 2014;15 Suppl 20:154-79.

II. Phòng ngừa phù nào ở bệnh nhân nhiễm toan ceton do đái tháo đường?

Phòng ngừa phù não ở bệnh nhân nhiễm toan ceton do đái tháo đường (DKA) bao gồm nhận biết sớm và điều trị tích cực DKA, cũng như theo dõi và quản lý cẩn thận cân bằng dịch và điện giải. Một số chiến lược cụ thể có thể giúp ngăn ngừa phù não ở bệnh nhân DKA bao gồm:

1. Chẩn đoán và điều trị kịp thời DKA: Nhận biết và điều trị sớm DKA có thể giúp ngăn ngừa sự phát triển của phù não. Điều trị cần bao gồm hồi sức dịch tích cực, liệu pháp insulin và điều chỉnh mất cân bằng điện giải (1).
2. Theo dõi cẩn thận tình trạng dịch: Quản lý dịch là một thành phần quan trọng của điều trị DKA, vì cả mất nước và quá tải dịch đều có thể góp phần vào sự phát triển của phù não. Cần điều chỉnh việc bù dịch bằng cách theo dõi thường xuyên các dấu hiệu sinh tồn, lượng nước tiểu và nồng độ các chất điện giải (2).
3. Tránh sự thay đổi nhanh chóng của thẩm thấu huyết thanh: Những thay đổi nhanh chóng về thẩm thấu huyết thanh, chẳng hạn như điều chỉnh quá nhanh sự tăng đường huyết hoặc nhiễm toan, có thể làm tăng nguy cơ phù não. Cần bắt đầu liệu pháp insulin ở liều thấp và chuẩn độ chậm để tránh sự thay đổi nhanh chóng về thẩm thấu huyết thanh (3).
4. Theo dõi chặt chẽ cân bằng điện giải: Mất cân bằng điện giải, đặc biệt là hạ kali máu và hạ natri máu, có thể làm tăng nguy cơ phù não. Cần theo dõi nồng độ các chất điện giải trong máu thường xuyên và điều chỉnh khi cần thiết (2).
5. Tránh truyền dịch nhược trương: Dịch nhược trương có thể góp phần vào sự phát triển của phù não bằng cách gây ra sự thay đổi nhanh chóng trong thẩm thấu huyết thanh. Cần sử dụng dịch đẳng trương, chẳng hạn như nước muối sinh lý (Natri clorid 0.9%) hoặc dung dịch Ringer lactat, để hồi sức dịch ở bệnh nhân DKA (1).

Điều quan trọng cần lưu ý là bất chấp các biện pháp phòng ngừa này, phù não vẫn có thể xảy ra ở một tỷ lệ nhỏ bệnh nhân DKA. Nhận biết và điều trị kịp thời phù não là rất quan trọng, và có thể bao gồm các biện pháp như sử dụng nước muối ưu trương, nâng cao đầu giường, và trong các ca bệnh nặng, đặt nội khí quản và thở máy (1).

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Wolfsdorf JI, Allgrove J, Craig ME, et al. ISPAD Clinical Practice Consensus Guidelines 2014. Diabetic ketoacidosis and hyperglycemic hyperosmolar state. Pediatr Diabetes. 2014;15 Suppl 20:154-79.
2. Kitabchi AE, Umpierrez GE, Miles JM, Fisher JN. Hyperglycemic crises in adult patients with diabetes. Diabetes Care. 2009;32(7):1335-43.
3. Glaser N, Barnett P, McCaslin I, et al. Risk factors for cerebral edema in children with diabetic ketoacidosis. The Pediatric Emergency Medicine Collaborative Research Committee of the American Academy of Pediatrics. N Engl J Med. 2001;344(4):264-9.

III. Chẩn đoán phù não ở bệnh nhân nhiễm toan ceton do đái tháo đường

Chẩn đoán phù não ở bệnh nhân DKA chủ yếu dựa trên các dấu hiệu và triệu chứng lâm sàng, cũng như các nghiên cứu hình ảnh thần kinh. Sau đây là một số công cụ chẩn đoán được sử dụng để xác định phù não ở bệnh nhân DKA: