Chấn thương niệu đạo

ĐẠI CƯƠNG.

Giải phẫu niệu đạo nam:

Niệu đạo nam là một ống dẫn nước tiểu từ bàng quang ra miệng sáo, đồng thời là đường đi chung của hệ tiết niệu và hệ sinh dục (khi xuất tinh). Ở người trưởng thành, niệu đạo dài từ 14 – 16 cm, được chia ra làm hai phần:

Niệu đạo sau: dài 4 cm, gồm niệu đạo tuyến tiền liệt (dài 3 cm) và niệu đạo màng (1 – 1,5 cm) xuyên qua cân đáy chậu giữa. Khi chấn thương vỡ xương chậu, niệu đạo màng dễ bị tổn thương.

Niệu đạo trước: dài từ 10 – 12 cm, gồm niệu đạo dương vật (di động), niệu đạo bìu, niệu đạo tầng sinh môn. Niệu đạo trước có vật xốp bao quanh, khi chấn thương vật xốp dễ bị tổn thương gây chảy máu nhiều.

Hình 2.6: Giải phẫu niệu đạo nam.

Một số đặc điểm chung:

Chấn thương niệu đạo là một cấp cứu ngoại khoa trong thời bình cũng như thời chiến, gặp chủ yếu ở nam giới, phụ nữ rất hiếm gặp.

Chấn thương niệu đạo sau thường là biến chứng do vỡ xương chậu và được coi như là một đa chấn thương.

Có tỉ lệ tổn thương phối hợp cao: từ 30 – 50%.

Có tỉ lệ sốc chiếm từ 50 – 70% các trường hợp do đau, mất máu và tổn thương phối hợp.

Tuổi thường gặp từ 20 – 50 (đó là lứa tuổi chủ yếu tham gia giao thông và các hoạt động lao động).

Việc điều trị để lại nhiều biến chứng nặng và phức tạp cả về tiết niệu lẫn sinh dục. Tỉ lệ tử vong trong chấn thương niệu đạo sau do vỡ xương chậu từ  những năm 1950 đến năm 1959 là 30% và gần đây là 10% (theo Webster 1983).

Di chứng thường gặp là hẹp niệu đạo và vô sinh II.

Nguyên nhân thường gặp: tai nạn giao thông chiếm vị trí số 1 (Lê Ngọc Từ năm 1988 là 63%; Trần Đức Hoè năm 1994 là 89%), sau tai nạn giao thông là tai nạn lao động và các tai nạn sinh hoạt khác. Gần đây còn gặp trong các tai nạn điều trị nội soi tiết niệu.

CƠ CHẾ CHẤN THƯƠNG.

Cơ chế chấn thương niệu đạo trước:

Do lực chấn thương tác động trực tiếp vào niệu đạo và gây thương tổn.

Niệu đạo dương vật di động ít bị tổn thương, thường chỉ xảy ra khi bị kẹp giữa hai vật cứng hoặc bị bẻ đột ngột khi đang cương.

Niệu đạo bìu và niệu đạo tầng sinh môn thường bị chấn thương khi bệnh nhân ngã ngồi xoạc chân trên vật cứng. Khi đó niệu đạo bị kẹp giữa vật cứng ở dưới và xương mu ở trên.

Cơ chế chấn thương niệu đạo sau:

Niệu đạo sau bị tổn thương chủ yếu do cơ chế chấn thương gián tiếp và là biến chứng của vỡ xương chậu đưa lại (niệu đạo sau chui qua cân đáy chậu giữa bị giằng giật khi xương chậu bị tổn thương, di lệch khung chậu càng lớn tổn thương càng nặng).

Một số trường hợp khác chấn thương niệu đạo sau xảy ra do tai biến nong niệu đạo và nội soi tiết niệu (cơ chế trực tiếp).

Hình 2.7: Chấn thương đứt niệu đạo