Gãy xương chậu

ĐẠI CƯƠNG

Đặc điểm chung.

Xương chậu cấu tạo gồm 3 xương riêng biệt: xương cánh chậu, xương mu và xương ngồi. Khung chậu có cấu trúc vòng đai tròn, được tạo bởi  xương cùng ở phía sau và 2 xương chậu hai bên, hình dạng giống cái chậu. Các xương này tiếp nối với nhau bởi khớp mu ở phía trước, khớp cùng chậu hai bên ở phía sau .

Gãy xương chậu hông bao gồm gẫy từng phần của xương chậu và gẫy khung chậu.

Gẫy thành chậu là khái niệm dùng để chỉ các trường hợp gãy từng phần của xương chậu. Đây là loại gẫy xương ít di lệch, điều trị dễ dàng.

Gãy khung chậu là tổn thương có mất liên tục hoàn toàn vòng đai chậu ở ít nhất 2 vị trí, cả cung chậu trước và cung chậu sau.

Gãy khung chậu chiếm từ 1-3% tổng số các gãy xương. Đây là những tổn thương nặng nề, phức tạp và có tỷ lệ tử vong cao thứ hai sau tử vong do chấn thương sọ não. Ở Việt nam gãy khung chậu chiếm từ 3 – 5% tổng số các loại gãy xương và nguyên nhân  chủ yếu là tai nạn giao thông ( theo Ngô Bảo Khang và Nguyễn Đức Phúc).

Điều trị gãy khung chậu gồm điều trị bảo tồn, điều trị bằng khung cố định ngoài, điều trị kết xương bên trong. Mục đích: cố định vững chắc khung chậu, phục hồi tốt về giải phẫu, tập vận động PHCN tốt.

Ở Việt nam, những năm trước đây điều trị gãy khung chậu chủ yếu vẫn là phòng chống sốc tích cực và điều trị bảo tồn cho nên tỷ lệ biến chứng và tàn phế khá nhiều.

Những năm gần đây, điều trị gẫy khung chậu bằng phẫu thuật kết xương bao gồm cả kết xương bên trong và kết xương bằng khung cố định ngoài đã được triển khai áp dụng ở một số bệnh viện lớn và thu được kết quả khả quan.

Cơ chế chấn thương.

BN gãy khung chậu có thể do các cơ chế chấn thương khác nhau. Khi lực chấn thương tác động theo các hướng khác nhau sẽ gây ra các dạng gãy khác nhau. Theo Pennal, lực tác động gây gãy khung chậu bao gồm 3 loại chính:

Lực ép trước – sau (APC – Antero-Posterior Compression)

Lực chấn thương tác động trực tiếp vào khớp mu hoặc vào gai chậu trước trên hay cánh chậu, làm xoay ngoài một bên nửa khung chậu hoặc cả hai bên. Các lực này làm khớp mu doãng rộng hoặc cung chậu trước bị gãy ở một bên hoặc cả hai bên và làm cho nửa khung chậu xoay ngoài (kiểu mở quyển sách)..

Lực ép bên (LC- Lateral Compression )

Lực ép bên, là lực tác động trực tiếp vào mào chậu và xương cánh chậu theo kiểu đóng quyển sách. Thường gặp là gãy dọc theo hàng lỗ liên hợp của xương cùng hoặc sai khớp cùng chậu. Tổn thương cung chậu trước có thể là gãy một ngành hoặc cả hai ngành (ngồi mu và chậu mu) ở một bên hoặc cả hai bên. Ngoài ra, do lực chấn thương tác động qua mấu chuyển lớn xương đùi nên có thể vỡ ổ cối….

Lực xé dọc (VS: Vertical Shear)

Lực tác động theo chiều dọc vào một bên hoặc cả hai bên khớp cùng chậu. Cơ chế thường gặp do BN ngã cao chỉ chạm đất bằng một chân, hoặc cả hai chân,. Lực chấn thương truyền từ chi dưới dọc lên khớp cùng chậu, gây ra đứt toàn bộ dây chằng, bao khớp cùng chậu hoặc gãy xương cánh chậu hay gãy cánh xương cùng, nửa khung chậu di lệch lên trên và khung chậu mất vững hoàn toàn cả chiều xoay và chiều dọc.

Trong nhiều trường hợp gẫy khung chậu có sự kết hợp của lực tác động từ nhiều hướng gây ra di lệch theo các hướng khác nhau nhưng thường gặp là sự kết hợp giữa di lệch ra sau của khung chậu với di lệch xoay. Các yếu tố khác như: cường độ lực chấn thương, mức độ thưa loãng xương…cũng ảnh hưởng không nhỏ đến mức độ nặng của bệnh nhân gẫy khung chậu.

Tổn thương giải phẫu

Tổn thương ở xương.

Gẫy xương chậu hông bao gồm gẫy thành chậu và gẫy khung chậu.

Gẫy thành chậu: thường gặp các dạng như gẫy gai chậu trước trên và trước dưới; gẫy cánh chậu (gẫy dọc và gẫy ngang), gẫy ngang xương cùng, gãy ngành mu chậu, gẫy ụ ngồi, gẫy ngành chậu mu, gẫy ngành ngồi mu, gẫy ổ cối, gẫy rìa ổ cối và gẫy đáy ổ cối sai.

Gẫy khung chậu hay còn gọi là gãy vòng đai chậu: bao gồm các thể gẫy một cung trước (gẫy cả ngành ngồi mu và chậu mu), ở một bên hoặc cả 2 bên, trật khớp mu. Ở cung sau thường là gẫy cánh xương cùng dọc theo lỗ liên hợp hoặc là trật khớp cùng chậu. Có nhiều trường hợp tổn thương ở cả cung trước và cung sau.

Gẫy khung chậu kiểu Malgaigne: gẫy ngành chậu mu và ngồi mu của cung trước và gẫy dọc cánh chậu ở cung sau cùng bên. Gẫy Voilermier là gẫy ngành ngồi mu, chậu mu ở cung trước và trật khớp cùng chậu hoặc gẫy cánh xương cùng ở cung sau làm cho nửa khung chậu bên tổn thương bị kéo lên trên. [7]

Tổn thương các cơ quan trong chậu hông khi gẫy xương chậu, gẫy khung chậu có thể gặp:

Tổn thương hệ tiết niệu, sinh dục