1. Đại cương

1.1. Định nghĩa

Hội chứng khoang bụng (ACS) là tình trạng tăng áp lực ổ bụng (IAP) kéo dài > 20 mmHg kèm theo suy chức năng của ít nhất một cơ quan.

1.2. Phân loại

• Nguyên phát: Do bệnh lý trong ổ bụng
• Thứ phát: Do nguyên nhân ngoài ổ bụng
• Tái phát: Tái xuất hiện sau khi đã điều trị

1.3. Cơ chế sinh lý bệnh

1. Tăng áp lực trong ổ bụng →
   • Giảm tưới máu tạng
   • Giảm cung lượng tim do chèn ép tĩnh mạch chủ dưới
2. Giảm tưới máu tạng →
   • Thiếu máu cục bộ ruột và gan
   • Tăng tính thấm thành ruột
3. Giảm cung lượng tim →
   • Giảm tưới máu các cơ quan
   • Toan chuyển hóa
4. Chèn ép cơ hoành →
   • Giảm dung tích phổi
   • Tăng áp lực đường thở
5. Giảm tưới máu thận →
   • Giảm lưu lượng nước tiểu
   • Suy thận cấp
6. Tăng áp lực nội sọ →
   • Do giảm dẫn lưu tĩnh mạch não
   • Rối loạn ý thức
7. Rối loạn vi tuần hoàn →
   • Phù nề mô
   • Thiếu oxy mô

2. Chẩn đoán

2.1. Lâm sàng

• Chướng bụng căng
• Giảm nước tiểu (< 0,5 mL/kg/giờ)
• Khó thở, tăng áp lực đường thở
• Hạ huyết áp
• Rối loạn ý thức

2.2. Cận lâm sàng

• Đo áp lực ổ bụng (IAP):
  • Phương pháp: Đo qua bàng quang
  • IAP bình thường: < 12 mmHg
  • Tăng áp lực ổ bụng: IAP ≥ 12 mmHg
  • Hội chứng khoang bụng: IAP > 20 mmHg + suy cơ quan
• Xét nghiệm máu:
  • Công thức máu: Có thể có thiếu máu, tăng bạch cầu
  • Điện giải đồ: Rối loạn điện giải
  • Creatinine: Tăng (> 110 µmol/L)
  • Lactate: Tăng (> 2 mmol/L)
• Khí máu động mạch: Toan chuyển hóa
• Chẩn đoán hình ảnh:
  • X-quang bụng: Giãn ruột, mức nước – mức hơi
  • CT scan bụng: Đánh giá nguyên nhân và mức độ tổn thương

2.3. Chẩn đoán xác định

• IAP > 20 mmHg (đo 3 lần, cách nhau 4-6 giờ)
• Kèm theo suy ít nhất một cơ quan

3. Điều trị

3.1. Nguyên tắc điều trị

• Giảm áp lực ổ bụng
• Hỗ trợ chức năng các cơ quan
• Điều trị nguyên nhân

3.2. Điều trị cụ thể

3.2.1. Điều trị nội khoa

• Đặt sonde dạ dày, sonde hậu môn giảm áp
• Hút dịch ổ bụng (nếu có)
• Tối ưu hóa thể tích tuần hoàn:
  • Truyền dịch tinh thể cân bằng (vd: Ringer lactate) 20-30 mL/kg
  • Mục tiêu: MAP ≥ 65 mmHg, nước tiểu ≥ 0,5 mL/kg/giờ
• Giảm đau:
  • Fentanyl 25-100 µg IV mỗi 1-2 giờ (tối đa 200 µg/giờ)
  • Thận trọng: Có thể gây ức chế hô hấp
• Giãn cơ:
  • Cisatracurium 0,15-0,2 mg/kg IV bolus, sau đó 1-2 µg/kg/phút truyền tĩnh mạch liên tục
  • Thận trọng: Theo dõi chặt chẽ độ giãn cơ
• Lợi tiểu: Furosemide 20-40 mg IV mỗi 6-8 giờ (tối đa 600 mg/ngày)
  • Thận trọng: Theo dõi điện giải và thể tích tuần hoàn

3.2.2. Điều trị ngoại khoa

• Chỉ định:
  • IAP > 25 mmHg không đáp ứng với điều trị nội khoa
  • Suy đa cơ quan tiến triển
• Phương pháp: Mở bụng giảm áp
  • Có thể sử dụng kỹ thuật “open abdomen” với hệ thống hút áp lực âm

3.3. Điều trị hỗ trợ

• Hỗ trợ hô hấp:
  • Thở máy với PEEP thấp (5-8 cmH2O)
  • Mục tiêu: SpO2 > 92%, PaCO2 35-45 mmHg
• Hỗ trợ tuần hoàn:
  • Norepinephrine 0,1-1 µg/kg/phút truyền tĩnh mạch liên tục
  • Mục tiêu: MAP ≥ 65 mmHg
• Hỗ trợ thận:
  • Lọc máu liên tục nếu có suy thận cấp

4. Theo dõi và quản lý

4.1. Theo dõi

• Đo IAP mỗi 4-6 giờ
• Theo dõi sát các dấu hiệu sinh tồn
• Đánh giá chức năng các cơ quan: hô hấp, tuần hoàn, thận, thần kinh
• Cân bằng dịch vào – ra

4.2. Tiêu chuẩn cải thiện

• IAP < 12 mmHg
• Cải thiện chức năng các cơ quan
• Tăng lượng nước tiểu

4.3. Biến chứng

• Suy đa cơ quan
• Nhiễm trùng vết mổ
• Thoát vị thành bụng

5. Phòng ngừa

• Kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ
• Hồi sức dịch hợp lý ở bệnh nhân nặng
• Phẫu thuật sớm khi có chỉ định

6. Tiên lượng

• Tỷ lệ tử vong cao (40-60%) nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời
• Tiên lượng phụ thuộc vào nguyên nhân và mức độ suy cơ quan

7. Tài liệu tham khảo

1. Kirkpatrick AW, et al. (2013). Intra-abdominal hypertension and the abdominal compartment syndrome: updated consensus definitions and clinical practice guidelines from the World Society of the Abdominal Compartment Syndrome. Intensive Care Med, 39(7), 1190-1206.
2. De Waele JJ, et al. (2015). Intra-abdominal Hypertension and Abdominal Compartment Syndrome. Am J Kidney Dis, 66(6), 1069-1079.
3. Malbrain MLNG, et al. (2014). Intra-abdominal hypertension and the abdominal compartment syndrome: updated consensus definitions and clinical practice guidelines from the WSACS. Intensive Care Med, 40(12), 1620-1622.

THƯ VIỆN MEDIPHARM