THƯ VIỆN MEDIPHARM

1. Đại cương

1.1. Định nghĩa

Vỡ phình động mạch chủ bụng (rAAA – ruptured Abdominal Aortic Aneurysm) là tình trạng cấp cứu mạch máu đe dọa tính mạng, xảy ra khi thành của phình động mạch chủ bụng bị vỡ, dẫn đến chảy máu nghiêm trọng vào khoang sau phúc mạc hoặc ổ bụng.

1.2. Dịch tễ học

• Tỷ lệ mắc: 6-10 ca/100,000 người/năm
• Tuổi: Thường gặp ở người trên 65 tuổi
• Giới tính: Nam giới chiếm ưu thế (tỷ lệ nam:nữ khoảng 4:1)
• Tỷ lệ tử vong: 80-90% (bao gồm cả tử vong trước khi đến bệnh viện)

1.3. Căn nguyên và yếu tố nguy cơ

1. Yếu tố nguy cơ không thể thay đổi:
   • Tuổi cao (>65)
   • Nam giới
   • Tiền sử gia đình có người bị phình động mạch chủ bụng
   • Chủng tộc (phổ biến hơn ở người da trắng)
2. Yếu tố nguy cơ có thể thay đổi:
   • Hút thuốc lá (yếu tố nguy cơ lớn nhất)
   • Tăng huyết áp
   • Rối loạn lipid máu
   • Bệnh mạch vành
   • Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD)
3. Các yếu tố khác:
   • Nhiễm trùng mạch máu (hiếm gặp)
   • Chấn thương
   • Bệnh lý mô liên kết (như hội chứng Marfan, Ehlers-Danlos)

1.4. Sinh lý bệnh và cơ chế bệnh sinh

1. Quá trình hình thành phình động mạch chủ bụng: a. Suy yếu thành mạch:
   • Thoái hóa lớp áo giữa (media) của động mạch chủ
   • Giảm elastin và tăng collagen type I và III
   • Tăng hoạt động của enzyme phân hủy matrix ngoại bào (MMP-2, MMP-9)

   b. Viêm mạn tính:

   • Xâm nhập của tế bào viêm (đại thực bào, bạch cầu lympho T)
   • Tăng tiết các cytokine tiền viêm (IL-6, TNF-α)

   c. Stress oxy hóa:

   • Tăng sản xuất các gốc tự do
   • Giảm khả năng chống oxy hóa của tế bào
2. Cơ chế vỡ phình động mạch chủ:

a. Tăng áp lực thành mạch:

• Theo định luật Laplace: Stress thành mạch = (Áp lực x Bán kính) / (2 x Độ dày thành mạch)
• Khi đường kính phình tăng, stress thành mạch tăng, dẫn đến nguy cơ vỡ cao hơn

b. Suy yếu cấu trúc thành mạch:

• Tiếp tục thoái hóa lớp áo giữa
• Tăng hoạt động của MMP, dẫn đến phân hủy collagen và elastin

c. Huyết khối trong lòng phình:

1. • Có thể bảo vệ tạm thời nhưng cũng có thể gây viêm và làm suy yếu thêm thành mạch
2. Hậu quả sinh lý của vỡ phình động mạch chủ bụng:

a. Mất máu cấp tính:

• Giảm thể tích tuần hoàn
• Sốc giảm thể tích

b. Đáp ứng viêm hệ thống:

• Giải phóng cytokine gây viêm
• Hội chứng đáp ứng viêm hệ thống (SIRS)

c. Thiếu máu cục bộ – tái tưới máu: