Sổ tay Phục hồi chức năng Lâm sàng Braddom, Ấn bản thứ hai (2026). Chương 25. Các bệnh lý mạch máu

Sổ tay Phục hồi chức năng Lâm sàng Braddom, Ấn bản thứ hai (2026)
Nhà xuất bản: ELSEVIER, 2026
Tác giả: David Cifu, Henry L. Lew – Dịch và chú giải: Ths.Bs. Lê Đình Sáng
(C) Bản dịch tiếng Việt bởi THƯ VIỆN Y HỌC MEDIPHARM

Chương 25. CÁC BỆNH LÝ MẠCH MÁU

Vascular diseases
Blessen C. Eapen; Resa L. Oshiro
Braddom’s Rehabilitation Care: A Clinical Handbook, 25, 235-242.e11

Hướng dẫn nhanh

Có một chẩn đoán phân biệt rộng rãi cho bệnh lý mạch máu chi dưới. Do đó, điều quan trọng là phải hiểu sinh lý bệnh, đánh giá lâm sàng và các phương thức xét nghiệm chẩn đoán của những tình trạng này để tạo điều kiện tối ưu hóa việc quản lý bằng cách lựa chọn chẩn đoán và điều trị phù hợp.

CÁC BỆNH LÝ ĐỘNG MẠCH

Bệnh động mạch ngoại biên (PAD) là một bệnh của quá trình lão hóa với tỷ lệ hiện mắc là 10% ở người trên 65 tuổi và 30% ở người ở độ tuổi 80, biểu hiện bằng chứng đau cách hồi hoặc các triệu chứng thiếu máu chi nguy kịch. Các triệu chứng thường xuất hiện ở phần xa so với mức độ hẹp. Nếu bệnh nhân hoạt động, đau cách hồi là triệu chứng điển hình; nếu bệnh nhân không hoạt động, PAD có thể biểu hiện bằng đau khi nghỉ, loét, đỏ da khi hạ thấp chi, hoặc hoại tử (Hình 25.1). Khi chứng đau cách hồi tăng đột ngột, phải xem xét đến huyết khối tại chỗ hoặc một biến cố thuyên tắc. Biểu hiện lâm sàng của xơ vữa động mạch tắc nghẽn (tắc động mạch cấp tính) được mô tả bằng sáu chữ P: pain (đau), pallor (xanh xao), paresthesia (dị cảm), paralysis (liệt), pulselessness (mất mạch), và polar (cảm giác lạnh). Chi có nguy cơ bị cắt cụt nếu lưu lượng máu không được phục hồi kịp thời (Hộp 25.2).

Hội chứng Viêm mạch

Hội chứng viêm mạch là tổn thương qua trung gian viêm đối với thành mạch máu, gây hẹp hoặc tắc nghẽn.

Viêm đa động mạch nút là một bệnh viêm mạch hoại tử cấp tính chủ yếu ảnh hưởng đến các động mạch nhỏ và trung bình. Đây là một rối loạn toàn thân có thể liên quan đến thận, khớp, da, dây thần kinh và nhiều mô khác. Corticosteroid và thuốc độc tế bào được sử dụng để điều trị tình trạng này.

Viêm tắc mạch máu (bệnh Buerger) là một bệnh viêm mạch phân đoạn không do xơ vữa, ảnh hưởng đến các động mạch và tĩnh mạch nhỏ và trung bình của các chi. Nó có liên quan mật thiết với việc tiếp xúc với thuốc lá. Biểu hiện đầu tiên của bệnh Buerger có thể là viêm tĩnh mạch nông. Nếu ngừng hút thuốc, quá trình này thường bị chặn lại.

Hội chứng Raynaud có liên quan đến co thắt mạch từng đợt do căng thẳng hoặc nhiệt độ lạnh. Kinh điển là có hiện tượng xanh xao hoặc tím tái ở các ngón tay hoặc ngón chân hai bên. Nữ giới bị ảnh hưởng nhiều hơn nam giới, và có thể xảy ra loét hiếm gặp ở các ngón. Hiện tượng Raynaud là thứ phát sau các tình trạng khác và xảy ra một bên trong khi bệnh Raynaud là vô căn.

Đánh giá Động mạch (Hộp 25.3)

CÁC NGHIÊN CỨU ĐỘNG MẠCH KHÔNG XÂM LẤN

Chỉ số mắt cá chân-cánh tay (ABI) cung cấp dữ liệu khách quan về tưới máu động mạch của các chi dưới. ABI đề cập đến tỷ lệ huyết áp tâm thu mắt cá chân trên cánh tay; một ABI bình thường là 1.00 đến 1.40. Các giá trị ABI trên 1.40 cho thấy các động mạch không thể nén được. Các giá trị ABI từ 0.90 đến 0.99 được coi là ranh giới, giảm nhẹ khi chúng là 0.80 đến 0.89, giảm vừa phải ở mức 0.50 đến 0.79, và suy giảm nghiêm trọng khi dưới 0.50. Các động mạch không thể nén được xảy ra ở bệnh nhân tiểu đường, người già, và những người bị suy thận mạn tính, làm cho xét nghiệm này không đáng tin cậy. Chỉ số ngón chân-cánh tay có thể được xem xét trong những tình huống này.

Đo áp lực theo đoạn đo áp lực đóng và mở của động mạch tại một vị trí giải phẫu cụ thể. Nó thường được sử dụng để xác định vị trí hẹp động mạch. Chênh lệch từ 10 đến 15 mm Hg giữa các vị trí liền kề có thể đại diện cho tắc nghẽn quan trọng về mặt sinh lý.