Sổ tay Hình ảnh học Nội tiết (2026). CHƯƠNG 3. CHẨN ĐOÁN HÌNH ẢNH BỆNH LÝ TUYẾN CẬN GIÁP

Sổ tay Hình ảnh học Nội tiết (2026). Practical Handbook of Endocrine Imaging. Copyright © 2026 by Elsevier Inc. 
Chủ biên: Joseph M. Pappachan, Anju Sahdev, Katherine Ordidge – Dịch và chú giải: Bs Lê Đình Sáng.
Cuốn sách này được dịch và xuất bản trực tuyến trên các website yhoclamsang.net & sachyhoc.com của Thư viện Medipharm vì mục đích phi lợi nhuận.

CHƯƠNG 3. CHẨN ĐOÁN HÌNH ẢNH BỆNH LÝ TUYẾN CẬN GIÁP

Imaging for parathyroid disease
Practical Handbook of Endocrine Imaging, Chapter 3, 35-48

Craig Ferguson¹, Mitesh Naik², Joseph M Pappachan ^3,4, Cornelius James Fernandez ⁵ và Tara D Barwick ^2,6

¹Khoa Chẩn đoán Hình ảnh, Quỹ Tín thác Y tế Dịch vụ Y tế Quốc gia (NHS) Royal Berkshire, Reading, Vương quốc Anh
²Quỹ Tín thác Y tế NHS Imperial College Healthcare, London, Vương quốc Anh
³Khoa Khoa học, Đại học Manchester Metropolitan, Manchester, Vương quốc Anh
⁴Khoa Nội tiết và Chuyển hóa, Quỹ Tín thác Y tế NHS Bệnh viện Giảng dạy Lancashire (LTHTR), Preston, Vương quốc Anh
⁵Bệnh viện Pilgrim, Boston, Vương quốc Anh
⁶Imperial College London, London, Vương quốc Anh.

3.1 Giới Thiệu

Tuyến cận giáp (Parathyroid glands) là hai cặp cơ quan nội tiết tiết ra hormone tuyến cận giáp (PTH) và thường nằm ở vùng cổ, phía sau tuyến giáp. PTH là một hormone polypeptide chứa 84 acid amin, phát huy các tác dụng sinh học thông qua xương, ruột và thận nhằm duy trì sự cân bằng nội môi calci trong cơ thể. Ở người khỏe mạnh, nhiều yếu tố khác nhau như nồng độ calci, phosphate, magnesi trong huyết tương, vitamin D và nồng độ hormone tuyến giáp cùng tham gia điều hòa quá trình bài tiết PTH. Do đó, bất kỳ sự bất thường nào trong quá trình sản xuất PTH hoặc các hoạt động sinh học của nó đều gây ra những tác động sâu sắc lên quá trình chuyển hóa khoáng chất của xương và nồng độ calci trong cơ thể.

Cường cận giáp nguyên phát (Primary hyperparathyroidism – PHPT) là một rối loạn quan trọng của (các) tuyến cận giáp do sản xuất quá mức PTH, thường ảnh hưởng đến người lớn tuổi với tỷ lệ nữ giới mắc bệnh chiếm ưu thế. PHPT là bệnh lý nội tiết phổ biến thứ ba sau đái tháo đường và bệnh lý tuyến giáp, ảnh hưởng đến khoảng 1% dân số trưởng thành. PHPT là hậu quả của bệnh lý ở một hoặc nhiều tuyến cận giáp, biểu hiện bằng tình trạng tăng calci máu, tăng calci niệu, mất khoáng xương (demineralization) đi kèm xu hướng dễ gãy xương do loãng xương và hình thành sỏi thận. Chương này thảo luận về các khía cạnh lâm sàng và chẩn đoán hình ảnh của bệnh lý tuyến cận giáp.

3.1.1 Biểu hiện lâm sàng

Khoảng 80% đến 85% các trường hợp PHPT là do u tuyến cận giáp lành tính đơn độc (single-gland benign parathyroid adenomas), phần còn lại là do bệnh lý đa tuyến (multi-gland disease – MGD), tăng sản tuyến cận giáp (parathyroid hyperplasia) và hiếm khi do ung thư biểu mô tuyến cận giáp (parathyroid carcinomas). Người bệnh thường không có triệu chứng; tình trạng tăng calci máu thường được phát hiện tình cờ qua các xét nghiệm máu khi đi khám vì mục đích khác. Mặc dù thỉnh thoảng PHPT có thể biểu hiện bằng tăng calci máu có triệu chứng, tổn thương thận cấp tính và/hoặc bệnh thận mạn (chronic kidney disease – CKD), cơn đau quặn thận do sỏi tiết niệu và gãy xương. Mức độ tăng calci máu và các biểu hiện bệnh lý khác của PHPT phụ thuộc vào mức độ nghiêm trọng của tình trạng sản xuất quá mức PTH và thời gian mắc bệnh.