Sổ tay Hình ảnh học Nội tiết (2026). CHƯƠNG 9. CÁC RỐI LOẠN CHỨC NĂNG TUYẾN THƯỢNG THẬN

Sổ tay Hình ảnh học Nội tiết (2026). Practical Handbook of Endocrine Imaging. Copyright © 2026 by Elsevier Inc. 
Chủ biên: Joseph M. Pappachan, Anju Sahdev, Katherine Ordidge – Dịch và chú giải: Bs Lê Đình Sáng.
Cuốn sách này được dịch và xuất bản trực tuyến trên các website yhoclamsang.net & sachyhoc.com của Thư viện Medipharm vì mục đích phi lợi nhuận.

CHƯƠNG 9. CÁC RỐI LOẠN CHỨC NĂNG TUYẾN THƯỢNG THẬN

Miriam Saliba^a, Oskar Ragnarsson ^b,c,d và Anju Sahdev ^e,f

^a Khoa Chẩn đoán Hình ảnh, Bệnh viện St. Bartholomew, London, Vương quốc Anh
^b Trung tâm Y học Phân tử và Chuyển hóa Wallenberg, Đại học Gothenburg, Gothenburg, Thụy Điển
^c Khoa Nội và Dinh dưỡng Lâm sàng, Đại học Gothenburg, Goteborg, Thụy Điển
^d Khoa Nội tiết, Bệnh viện Đại học Sahlgrenska, Goteborg, Thụy Điển
^e Bệnh viện St. Bartholomew, Barts Health NHS Trust, London, Vương quốc Anh
^f Viện Ung thư Barts, Đại học Queen Mary, London, Vương quốc Anh

9.1 Giới Thiệu

Các tuyến thượng thận (adrenal glands) sản xuất một số hormone có nhiều vai trò sinh lý khác nhau. Về mặt mô học, các tuyến thượng thận được chia thành vỏ thượng thận (adrenal cortex) và tủy thượng thận (adrenal medulla). Các hormone chính được sản xuất, các chức năng sinh lý cốt lõi và các nguyên nhân phổ biến nhất gây ra tình trạng cường chức năng (hyperfunction) được liệt kê dưới đây (Hình 9.1).

Các rối loạn chức năng tuyến thượng thận (Functional adrenal disorders) được đặc trưng bởi tình trạng sản xuất quá mức hoặc dưới mức bất kỳ loại hormone thượng thận nào. Thông thường, các rối loạn cường chức năng bắt nguồn từ các khối u lành tính (benign tumors) có khả năng sản xuất hormone tự chủ, và trong một số trường hợp là do tình trạng tăng sản tuyến thượng thận (adrenal hyperplasia). Mặc dù các khối u tuyến thượng thận ác tính (malignant adrenal tumors) có khả năng sản xuất hormone rất hiếm gặp, nhưng luôn cần phải loại trừ các khối u này ở những người bệnh có tình trạng tiết quá mức hormone tuyến thượng thận.

Quá trình sản xuất hormone tuyến thượng thận có thể bị suy yếu hoặc biến mất (suy tuyến thượng thận (adrenal insufficiency [AI])) trong các tổn thương đa dạng đối với tuyến thượng thận như các rối loạn do nhiễm trùng (ví dụ: bệnh lao, cytomegalovirus), bệnh lý thâm nhiễm (infiltrative disorders) (bao gồm di căn ung thư), bệnh tự miễn (autoimmune disorders), các rối loạn xuất huyết, hoặc phẫu thuật cắt bỏ cả hai bên. Suy tuyến thượng thận cũng có thể phát sinh do sự ức chế trục dưới đồi-tuyến yên-tuyến thượng thận (hypothalamic-pituitary adrenal [HPA] axis), các rối loạn bẩm sinh của quá trình sinh tổng hợp steroid thượng thận (congenital disorders of adrenal steroidogenesis), và sự thiếu hụt các hormone hướng thượng thận (adrenal trophic hormones) từ tuyến yên do các bệnh lý tuyến yên gây ra.

Hình 9.1 Giải phẫu tuyến thượng thận, bài tiết hormone và chức năng.