Phồng động mạch chủ bụng – GS.TS. Đoàn Quốc Hưng

GS.TS. Đoàn Quốc Hưng

Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Y Hà Nội

Bộ môn Ngoại Trường Đại học Y Hà Nội

Khoa Phẫu thuật Tim Mạch Bv Việt Đức

ĐẠI CƯƠNG

Thành động mạch được cấu tạo bởi 3 lớp áo: áo trong (nội mạc), áo giữa (lớp cơ), áo ngoài (liên kết). Thông thường thành mạch song song đều đặn, kích thước giảm dần, nghĩa là đường kính động mạch đoạn xa phải nhỏ hơn kích thước động mạch đoạn gần. Bất kỳ động mạch nào trong cơ thể đều có thể bị bệnh, theo hai thể phổ biến nhất là hẹp-tắc mạch hay giãn-phồng mạch

Gọi là phồng động mạch khi đường kính động mạch lớn hơn 1,5 lần đường kính đoạn động mạch ngay phía trên nó được coi là lành. Ở người Việt Nam: ĐMC bụng ngang thận kích thước trung bình 16-18mm. Nếu ĐMC dưới thận từ 20-30mm gọi là giãn ĐMC, còn trên 30mm gọi là phồng ĐMC.

Là bệnh mạch máu rất thường gặp ở các nước phát triển cũng như Việt nam: bệnh viện Bình dân thống kê mổ 510 phồng động mạch chủ bụng (PĐMCB) từ 1990-1999, bệnh viện Chợ rẫy có 207 trường hợp thời gian 1993-2000, bệnh viện Việt Đức mổ trung bình 50 trường hợp PĐMCB/năm, số lượng bệnh nhân năm sau cao hơn năm trước.

NGUYÊN NHÂN VÀ YẾU TỐ NGUY CƠ

Hai nhóm nguyên nhân cơ bản gây phồng động mạch là bệnh lý và chấn thương

Phồng động mạch bệnh lý

Vữa xơ động mạch: phổ biến nhất, chiếm hơn 90% các trường hợp

Tiểu đường, thoái hoá lớp áo giữa động mạch

Nhiễm trùng: lao, giang mai, nhiễm trùng huyết, viêm không đặc hiệu (Horton, Takayasu..)

Bẩm sinh: loạn sản xơ cơ thành mạch, Marfan

Yếu tố nguy cơ

Thuốc lá: là yếu tố đã được khẳng định

Tăng huyết áp, tiểu đường, rối loạn chuyển hoá mỡ máu

Tuổi: lứa tuổi trung bình mắc PĐMCB là 64, tỷ lệ nam giới gấp 3 lần nữ +Là bệnh có tính chất gia đình

Phồng động mạch do chấn thương-vết thương

Chấn thương-vết thương làm tổn thương một hay nhiều lớp của thành mạch, làm máu thoát ra khỏi lòng mạch gây khối “giả phồng động mạch”. Thành của khối giả phồng không gồm đủ cả 3 lớp áo của thành mạch như phồng bệnh lý (phồng thật), mà được cấu tạo bởi các tổ chức liên kết, cơ-phần mềm xung quanh chỗ đoạn mạch tổn thương

CHẨN ĐOÁN PHỒNG ĐỘNG MẠCH CHỦ BỤNG

Chẩn đoán lâm sàng

Cơ năng: bệnh nhân có thể hoàn toàn không có dấu hiệu cơ năng (có từ 40-75% bệnh nhân thuộc thể này), tự sờ thấy khối u vùng bụng cạnh rốn thì đi khám bệnh

Bệnh nhân có dấu hiệu đau bụng âm ỉ quanh rốn, hoặc đau mỏi lưng với trường hợp khối phồng phát triển ra sau cột sống, ăn mòn hay vỡ vào cột sống. Trường hợp vỡ khối phồng bệnh nhân đau bụng đột ngột dữ dội

Các dấu hiệu  cơ năng hiếm gặp khi khối phồng đã có biến chứng: nôn máu-đi ngoài phân đen (phồng vỡ vào đường tiêu hóa), đau thắt lưng (chèn ép niệu quản), đau chân (tắc mạch chi dưới gây thiếu máu cấp tính chi dưới)

Toàn thân