Bài giảng nhi khoa: Sự phát triển tâm thần vận động ở trẻ em

ThS.Bs. Hoàng Thị Diễm Thúy

MỞ ĐẦU

Cơ thể trẻ em từ lúc mới sinh đến lúc trưởng thành không ngừng có những biến đổi về cấu tạo và chức năng, để cho một mầm sống từ giai đoạn bào thai trở nên thích nghi với môi trường sống mới, và lớn lên thành một cá thể hoàn chỉnh về tâm – sinh lý, có thể hòa nhập vào cuộc sống xã hội.

CÁC HIỆN TƯỢNG CỦA QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN

Có thể khái quát quá trình phát triển gồm 3 hiện tượng:

Hiện tượng thích nghi: chủ yếu ở thời kỳ sơ sinh, là hiện tượng thay đổi hoạt động chức năng của các cơ quan để phù hợp với môi trường sống mới.

Hiện tượng tăng trưởng: sự gia tăng số lượng của các tế bào và mô đệm, song song với sự phát triển về chất lượng, làm cho các cơ quan phát triển về kích thước và về chức năng.

Có một số cơ quan mà các đơn vị cấu tạo chính không còn gia tăng thêm sau sanh như: thận, não, nhưng các tế bào vẫn phát triển về chất.

Ngược lại có những tế bào tăng nhanh về số lượng như tế bào đệm thần kinh, tế bào gan, tế bào ở các mô nội tiết… Hiện tượng tăng trưởng là một biểu hiện đặc thù của cơ thể trẻ em, thể hiện rõ nét nhất là sự tăng trưởng bù trừ cho 1 bộ phận bị mất đi (ví dụ sau cắt gan, cắt thận)

Hiện tượng trưởng thành: là sự hoàn thiện đến mức cao nhất về chất lượng hoạt động của các cơ quan, thường xảy ra ở thời kỳ dậy thì. Các nội tiết tố hoạt động mạnh làm các tế bào biến đổi về cấu trúc và chức năng.

Ngoài ra, yếu tố tâm lý và môi trường cũng ảnh hưởng sâu sắc đến các hiện tượng, đặc biệt là hiện tượng trưởng thành.

Để  dễ theo dõi và nghiên cứu quá trình phát triển của trẻ em, người ta phân chia thành các giai đoạn phát triển. Có nhiều cách chia tùy theo mục đích nghiên cứu. Các nhà lâm sàng thường chia 6 thời kỳ:

Thời kỳ sơ sinh: Từ ngày 1 đến ngày 28 sau sinh.

Thời kỳ nhũ nhi: Từ tháng thứ 2 đến hết năm đầu tiên.

Thời kỳ từ 1 đến 2 tuổi

Thời kỳ từ 3 đến 5 tuổi (preschool years)

Thời kỳ từ 6 đến 12 tuổi (early school years)

Thời kỳ dậy thì (adolescence)

Các thời kỳ có liên quan chặt chẽ với nhau, thời kỳ trước chuẩn bị cho thời kỳ sau, các thời kỳ có những điểm chung về sinh lý và bệnh lý, nhưng cũng có những điểm riêng của từng thời kỳ.

CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN PHÁT TRIỂN THỂ CHẤT

Yếu tố di truyền

Yếu tố chủng tộc: liên quan đến chế độ dinh dưỡng và bệnh lý vùng, ví dụ ký sinh trùng…

Yếu tố nội tiết: Các hormone kích thích tăng trưởng: GH, TSH, hormone sinh dục.